Αναζητώντας μετεωρίτες στη Σαλαμίνα

Μια αρχαία βροχή «Αιαντιδών» διαττόντων

Όταν ένα ουράνιο σώμα, ένα μετεωροειδές, από αυτά που κυκλοφορούν στο διάστημα, πλησιάσει αρκετά τη Γη, έλκεται από την βαρύτητα και εισέρχεται στην ατμόσφαιρά της όπου υπερθερμαίνεται λόγω της τριβής και αναφλέγεται, αφήνοντας πίσω του μια λαμπρή γραμμή φωτός.

Αν το σώμα αυτό είναι μικρών διαστάσεων, από μερικά χιλιοστά έως περίπου σαν πετραδάκι, κατά κανόνα εξατμίζεται από τη θερμοκρασία και παύει να υπάρχει σε ύψος συνήθως μεγαλύτερο των 50 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται μετέωρο, διάττοντας αστέρας ή πεφταστέρι.

Οι διάττοντες αστέρες αποτελούν το ένα από τα δύο είδη μετεώρων. Το άλλο είδος είναι οι βολίδες, που δημιουργούνται από μεγαλύτερους μετεωροειδείς, από χαλικάκια μέχρι μεγάλους ογκόλιθους, οι οποίοι κατά την είσοδό τους στην ατμόσφαιρα μπορεί να εκραγούν από ανομοιογενή θέρμανση (και άρα έντονα διαφορική διαστολή) και να παράξουν ήχο ικανό να ακουστεί μέχρι το έδαφος. Ανάλογα τον όγκο, τμήματά τους φθάσουν μέχρι την επιφάνεια της Γης.

Τα μετέωρα που έχουν επιζήσει της πτώσης ονομάζονται πλέον μετεωρίτες ή μετεωρόλιθοι ή αερόλιθοι, και πολλά από αυτά ανευρίσκονται από επιστήμονες, ερευνητές και συλλέκτες, ή από αυτόπτες της πτώσης τους.

Αρκετά εκατομμύρια μετεωροειδών και διαστημικής σκόνης εισέρχονται στην ατμόσφαιρα της Γης κάθε εικοσιτετράωρο. Ο αριθμός αυτός δεν είναι σταθερός αλλά σε μερικές περιόδους το φαινόμενο παρουσιάζεται αρκετά έντονο, οπότε λέμε ότι έχουμε βροχή διαττόντων.

Στον γήινο παρατηρητή η βροχή διαττόντων εμφανίζεται να «προέρχεται» από ένα συγκεκριμένο σημείο της ουράνιας σφαίρας, που ονομάζεται «ακτινοβόλο σημείο» και είναι μοναδικό και χαρακτηριστικό για κάθε βροχή διαττόντων. Μάλιστα, το ακτινοβόλο σημείο δίνει στη βροχή αυτή το όνομά της, συνήθως του αστερισμού στον οποίο περιέχεται αυτό, π.χ. «Περσίδες» από τον του Περσέα.

Μια τέτοια βροχή διαττόντων που συνέβη πριν εκατοντάδες ή χιλιάδες χρόνια πάνω από τον ουρανό της Σαλαμίνας, και έγινε δυνατόν να διαπιστωθεί από τους δεκάδες μικρούς μετεωρίτες που ανακαλύφθηκαν πριν λίγες μέρες στο έδαφός της. Δεν γνωρίζουμε το ακτινοβόλο σημείο της βροχής, αλλά μόνο το σημείο πτώσεις τους, και συμβατικά μπορούμε να την ονομάσουμε «Βροχή Αιαντιδών», προς τιμή του Σαλαμίνιου Αίαντα.

Οι μετεωρίτες αυτοί, μεγέθους από λίγα μικρόμετρα μέχρι 20 χιλιοστά, συλλέχθηκαν από μια μικρή έκταση περίπου 4 τ.μ. στη Σαλαμίνα και είναι κυρίως σιδηρομετεωρίτες ή σιδερίτες, ολόκληροι ή θραύσματα βολίδων.

Πολλοί από αυτούς είναι εν μέρει καλυμμένοι με ασβεστολιθικό ίζημα, το οποίο σε συνδυασμό με τον τόπο που βρέθηκαν, μας επιτρέπει να χρονολογήσουμε την πτώση τους στο απώτερο παρελθόν της γεωλογίας του νησιού μας.

Στις φωτογραφίες, στη μία παρουσιάζεται ένα σύνολο δύο ομάδων των συλλεγέντων μετεωριτών, δεξιά οι σιδηρούχοι· και στην άλλη μερικοί μετεωρίτες, μαύρου χρώματος, στην θέση όπου βρέθηκαν εντός του πετρώματος (in situ). 

Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ποσότητα και η πυκνότητα των μετεωριτών στο σημείο, γεγονός σπάνιο και ιδιαίτερα πολύτιμο, που μπορεί να μας δώσει μια ακριβή εικόνα της πτώση τους και ενδιαφέροντα επιστημονικά συμπεράσματα για την ιστορία της Σαλαμίνας.

Γιάννης Σ. Στεφάνου

troxartes@gmail.com

Πηγή :